Luciene Tesnière’in Bağımsal Dil Bilgisinde Hiyerarşi ve Türkçede Sözcüklerin Hiyerarşik Yapısı

Basit Öğe Kaydı
dc.contributor.authorKaracan, Neslihan
dc.date.accessioned2026-01-24T11:55:25Z
dc.date.available2026-01-24T11:55:25Z
dc.date.issued2024
dc.departmentAlanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi
dc.description.abstractHerhangi bir dildeki cümlelerin, sözcüklerin nasıl yapılandırıldığını, bu sözcüklerin sıralanma biçimini, cümlenin yapısını ve bu yapıların ne şekilde kullanıldığını inceleyen bilim dalı söz dizimidir. Söz diziminde sözcükler birbirleri ile bağımsal ilişkileri çerçevesinde dil bilgisel kurallar çerçevesinde birliktelik kurarlar ve bu bağımsal birlikteliğin sonucunda anlam ortaya çıkar. Söz dizimi dil bilimcilerin dil araştırmalarında en çok ilgilendiği alanlardan biridir. Fiilin merkeze alındığının görüldüğü bağımsal dil bilgisinde bağımsal ilişkilerin bazıları evrenseldir ve her dilde aynı görülürken bazıları ise dillere özgüdür. Yapısalcı dil bilimi kuramının temsilcilerinden olan Luciene Tesnière, Éléments de Syntaxe Structuree eserinde ortaya koyduğu bağımsal dil bilgisi (dependency grammar) ile sözcüklerin bağımsal ilişkilerinin farklı boyutlarını ele aldı. Bunlardan biri de söz diziminde sözcüklerin birbirleriyle olan ilişkilerinin yatay bir düzlemde değil de hiyerarşik olarak dikey bir düzlemde gerçekleştiğidir. Bu dikey düzlemde sözcükler arasında ast-üst ilişkisi vardır. Bazı sözcükler cümlenin oluşumunda daha yukarıda yer alırken bazı sözcükler ise bu piramitte daha aşağılarda yer alır. Bu çalışmada, hiyerarşik olarak yöneticiler ve tamlayanlar arasındaki bağımsal ilişki bağımsal dil bilgisi kuramının ışığında, Türkçede cümlede merkezi yönetici olabilen fiil; yüklemcil cümlelerde merkezi yönetici olabilen edat, sıfat, zarf, isim ve son olarak düğümlerin yöneticisi olabilen edat, sıfat, zarf ve isimlerin konumları değerlendirilmiştir. Değerlendirmede hem Türkiye Türkçesi hem de Eski Türkçeden cümle örneklerine yer verilmiştir.
dc.identifier.doi10.29000/rumelide.1454373
dc.identifier.endpage212
dc.identifier.issn2148-7782
dc.identifier.issn2148-9599
dc.identifier.issueÖ14
dc.identifier.startpage195
dc.identifier.urihttps://doi.org/10.29000/rumelide.1454373
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12868/2921
dc.language.isotr
dc.publisherYakup YILMAZ
dc.relation.ispartofRumeliDE Journal of Language and Literature Studies
dc.relation.ispartofRumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
dc.relation.publicationcategoryMakale - Ulusal Hakemli Dergi - Kurum Öğretim Elemanı
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.snmzKA_DergiPark_20260121
dc.subjectNew Turkish Language (Turkish of Old Anatolia, Ottoman, Turkiye)
dc.subjectYeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi)
dc.titleLuciene Tesnière’in Bağımsal Dil Bilgisinde Hiyerarşi ve Türkçede Sözcüklerin Hiyerarşik Yapısı
dc.typeArticle

Dosyalar

Koleksiyon

Öksüz Yayınlar Koleksiyonu